Przez lata był techniczną ciekawostką i marzeniem pasjonatów kolei. Teraz jeden administracyjny krok może sprawić, że znów zabierze pasażerów w podróż w czasie.
Unikatowy w skali kraju wagon motorowy Ganz został wpisany do ewidencji zabytków, co otwiera drogę do jego remontu i przywrócenia do regularnego, choć okazjonalnego, ruchu pasażerskiego. Pojazd od 2010 roku należy do Województwa Zachodniopomorskiego, a wpisu dokonano na wniosek Urzędu Marszałkowskiego w Szczecinie.
Chodzi o wagon SN61-183, wyprodukowany w 1972 roku przez węgierskie zakłady Ganz-MÁVAG. To jeden z 250 spalinowych wagonów silnikowych zamówionych przez Polskie Koleje Państwowe do obsługi połączeń lokalnych i regionalnych. Z powodu niedoboru nowoczesnych lokomotyw spalinowych, jednostki te przez pewien czas wykorzystywano także w ruchu dalekobieżnym, w tym do obsługi pociągów ekspresowych.
Wraz z postępującą elektryfikacją sieci kolejowej wagony typu SN61 skierowano głównie do ruchu regionalnego, szczególnie na terenach dawnej Dyrekcji Gdańskiej i Szczecińskiej. Ostatecznie zostały one wycofane z planowej eksploatacji na początku lat 90. XX wieku. Do dziś przetrwało jedynie kilka egzemplarzy, a w ostatnich latach tylko szczeciński SN61 pozostawał pojazdem czynnym.
– To nasz skarb. Zgromadziło się wokół niego szerokie grono entuzjastów kolei. Dzięki ich zaangażowaniu pojazd ma się coraz lepiej. Chcemy, by Ganz, po koniecznej przerwie „rekonwalescencyjnej”, był jak najbardziej dostępny dla mieszkańców, turystów i miłośników kolei, docelowo również do obsługi przejazdów turystycznych. Liczymy, że po długiej przerwie pojazd będzie mógł pojawiać się okazjonalnie podczas wydarzeń, takich jak ubiegłoroczne obchody 65-lecia Lokomotywowni Wzgórze Hetmańskie – mówi Olgierd Geblewicz.
Wpis do ewidencji zabytków potwierdza unikatowy charakter pojazdu oraz jego wysoką wartość historyczną. Status zabytku ruchomego umożliwia stosowanie specjalnych przepisów dotyczących zakresu i częstotliwości napraw, dostosowanych do pojazdów historycznych. Rozwiązania te pozwalają zachować wysoki poziom bezpieczeństwa przy jednoczesnym ograniczeniu kosztów i skróceniu procedur utrzymaniowych.
W praktyce oznacza to realną szansę na szybsze przeprowadzenie niezbędnych prac technicznych i ponowne wykorzystanie wagonu nie tylko podczas wydarzeń okolicznościowych, ale także do uruchamiania pociągów retro na wybranych trasach. Tego typu przejazdy mogłyby stać się nową atrakcją turystyczną regionu, skierowaną zarówno do miłośników kolei i historii techniki, jak i do turystów poszukujących nietypowych form spędzania wolnego czasu.
Decyzja o wpisaniu Ganza do ewidencji zabytków jest więc nie tylko gestem ochrony dziedzictwa technicznego, ale także inwestycją w przyszłość kolejowej turystyki i symboliczny powrót jednej z ikon polskich torów.