Na pierwszy rzut oka wygląda jak zwykła stacja paliw przy ruchliwej trasie. Tymczasem obiekt w Kołbaskowie pod Szczecinem skrywa historię sięgającą lat 30. XX wieku. Budynek, który od dekad służy kierowcom podróżującym autostradą A6, właśnie został wpisany do rejestru zabytków jako unikalny przykład przedwojennej architektury modernistycznej.
Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie poinformował o objęciu ochroną konserwatorską stacji paliw znajdującej się przy autostradzie A6 w Kołbaskowie. To jeden z nielicznych zachowanych obiektów tego typu w Polsce, a zarazem jedyny taki przykład na terenie województwa zachodniopomorskiego.
Stacja należy do tzw. typu Fürstenwalde – projektu opracowanego z myślą o rozwijającej się w latach 30. XX wieku sieci niemieckich autostrad. Autorem koncepcji był Friedrich Tamms, architekt i profesor Politechniki Berlińskiej.
Charakterystyczne dla tych obiektów były opływowe, aerodynamiczne formy utrzymane w stylistyce streamline design. Trend ten inspirowany był wzornictwem lotniczym, kolejowym i stoczniowym. Architektura miała podkreślać dynamikę nowoczesnego transportu i szybkość podróżowania po autostradach.
Nazwa typu stacji pochodzi od miejscowości Fürstenwalde w Brandenburgii, gdzie w 1937 roku powstał pierwszy taki obiekt. Miał on zastąpić prowizoryczne punkty tankowania funkcjonujące przy niemieckich Reichsautobahn. Budynki projektowano tak, aby wpisywały się w układ węzłów drogowych. Charakterystyczny był trójkątny plan oraz dach w kształcie litery V.
Podobny obiekt powstał również w Kołbaskowie przy jednej z pierwszych autostrad budowanych w III Rzeszy – trasie Berlin–Stettin, znanej dziś jako „Berlinka”. Stację wzniesiono w 1937 roku w technologii mieszanej, wykorzystując konstrukcję murowaną i żelbetową.
Na parterze znajdowała się przestrzeń dla podróżnych, toalety oraz zaplecze dla obsługi. W piwnicy magazynowano paliwo, węgiel oraz urządzenia grzewcze. Był to nowoczesny jak na swoje czasy obiekt obsługujący ruch na jednej z najważniejszych tras komunikacyjnych regionu.
Po zakończeniu II wojny światowej stacja nie straciła swojej funkcji. Obiekt przejęła Centrala Produktów Naftowych (CPN), która przez dekady prowadziła tam działalność związaną ze sprzedażą paliw. Obecnie właścicielem stacji jest Orlen, a budynek nadal służy kierowcom.
Choć po 1945 roku obiekt był częściowo modernizowany, konserwatorzy podkreślają, że zmiany miały charakter odwracalny i nie zatarły jego historycznego charakteru. Dzięki temu stacja zachowała wysoki stopień autentyczności.
Zdaniem specjalistów zarówno autostrada A6, jak i związana z nią infrastruktura należą do najbardziej awangardowych realizacji budowlanych lat 30. XX wieku. Stacja w Kołbaskowie jest dziś wyjątkowym świadectwem epoki, w której nowoczesna motoryzacja i architektura miały symbolizować postęp technologiczny.
Wpis do rejestru zabytków oznacza, że jeden z najbardziej niepozornych obiektów przy zachodniopomorskich drogach został oficjalnie uznany za część dziedzictwa kulturowego regionu.
Foto: Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Szczecinie