Czy dieta może mieć wpływ na stężenie hemoglobiny? Ile krwi pobiera się podczas jednej donacji? Dlaczego posiłku bogatego w żelazo nie warto popijać herbatą? Odpowiedzi na te pytania powinien znać każdy Honorowy Dawca Krwi.
Od 1 do 7 sierpnia 2026 roku na antenie Twojego Radia odbędzie się konkurs „Zdrowe odżywianie Honorowych Dawców Krwi”. Zanim słuchacze zmierzą się z pytaniami, podpowiadamy, co warto wiedzieć o żelazie, witaminach, hemoglobinie i przygotowaniu do oddania krwi.
Najpierw odpowiedni posiłek
Do oddania krwi nie należy przystępować po ciężkim i tłustym posiłku. Jedzenie przed wizytą w punkcie krwiodawstwa powinno być lekkostrawne i niskotłuszczowe.
Dobrym wyborem będzie prosty posiłek, który nie obciąży nadmiernie organizmu. Warto pamiętać, że sposób odżywiania nie pozostaje bez znaczenia — dieta ma wpływ na stężenie hemoglobiny.
Zarówno wegetarianie, jak i weganie mogą oddawać honorowo krew, jeżeli spełniają wymagania zdrowotne i zostaną zakwalifikowani przez lekarza. Nadpobudliwość nie jest natomiast typowym objawem niedoboru żelaza.
To jeden z powodów, dla których dawcy powinni zwracać uwagę nie tylko na to, co jedzą w dniu donacji, ale również na swoje codzienne nawyki żywieniowe.
Co dzieje się podczas oddawania krwi?
Honorowi Dawcy Krwi mogą oddawać zarówno krew pełną, jak i wybrane składniki krwi.
Podczas jednej standardowej donacji od dawcy pobiera się 450 ml krwi pełnej. Sam proces pobierania trwa około 10 minut. Cała wizyta jest oczywiście dłuższa, ponieważ obejmuje również rejestrację, wypełnienie ankiety, badania i kwalifikację do oddania krwi.
Choć pobranie trwa stosunkowo krótko, oddana krew może mieć ogromne znaczenie dla zdrowia i życia drugiego człowieka.
Hemoglobina – małe białko o ważnym zadaniu
Hemoglobina nie jest ani nazwą czerwonej krwinki, ani płynną częścią krwi. Jest to białko znajdujące się w czerwonych krwinkach, którego głównym zadaniem jest transport tlenu z płuc do tkanek organizmu. Czerwone krwinki powstają w szpiku kostnym. Hemoglobina uczestniczy również w przenoszeniu części dwutlenku węgla, ale nie odpowiada za transport aminokwasów.
Do prawidłowego tworzenia hemoglobiny potrzebne jest między innymi żelazo. Jego symbol chemiczny to Fe.
Stan gospodarki żelazowej ocenia się na podstawie badań krwi, obejmujących między innymi stężenie hemoglobiny, ferrytyny i żelaza. Oznaczenie żelaza w surowicy często wykonuje się na czczo.
O niedoborze żelaza mogą świadczyć między innymi:
- bladość skóry,
- zmęczenie,
- zawroty głowy.
Gdzie szukać żelaza?
Nie wszystkie produkty dostarczają taką samą ilość żelaza. Spośród wieprzowiny, wątróbki wołowej i szpinaku najwięcej tego składnika w przeliczeniu na 100 gramów zawiera wątróbka wołowa.
Spośród mięsa z indyka, szpinaku i pestek dyni najwięcej żelaza zawierają pestki dyni. Mają go znacznie więcej niż szpinak i mięso z piersi indyka.
Najmniej żelaza spośród jogurtu naturalnego, pestek dyni i białej fasoli znajduje się w jogurcie naturalnym. Natomiast spośród ziemniaków, mleka i pszenicy najmniej żelaza zawiera mleko.
Tradycyjny jogurt naturalny nie należy do diety wegańskiej, ponieważ jest produktem pochodzenia zwierzęcego. Weganie mogą natomiast dostarczać żelazo z produktów roślinnych, takich jak pestki dyni, biała fasola, soczewica, produkty pełnoziarniste i zielone warzywa liściaste.
Żelazo nie lubi herbaty
Samo umieszczenie produktu zawierającego żelazo na talerzu nie wystarczy. Ważne jest również to, z jakimi składnikami zostanie on połączony.
Herbata utrudnia wchłanianie żelaza, dlatego nie warto popijać nią posiłku bogatego w ten pierwiastek. Jego przyswajanie mogą ograniczać również między innymi wapń, fityniany i polifenole. Z kolei witamina C poprawia wchłanianie żelaza pochodzenia roślinnego.
Przyswajanie żelaza mogą utrudniać także wapń i szczawiany – żelazo „nie lubi” wapnia.
Warto więc zwracać uwagę nie tylko na zawartość żelaza w poszczególnych produktach, lecz także na kompozycję całego posiłku.
Witamina C sprzymierzeńcem żelaza
Witamina C jest nazywana inaczej kwasem askorbinowym. Odgrywa ważną rolę w diecie i pomaga organizmowi lepiej wykorzystywać żelazo obecne w produktach roślinnych.
Spośród czarnej porzeczki, pokrzywy i aceroli najwięcej witaminy C zawiera acerola.
Produkty będące źródłem żelaza warto zatem łączyć z warzywami i owocami dostarczającymi witaminę C. Jednocześnie lepiej unikać popijania takiego posiłku herbatą.
Witamina B12 pomaga tworzyć czerwone krwinki
Witamina B12 pełni wiele ważnych funkcji. Jest między innymi niezbędna do prawidłowego tworzenia czerwonych krwinek oraz funkcjonowania układu nerwowego.
Bakterie obecne w jelicie grubym mogą wytwarzać pewne ilości związków z grupy witaminy B12, jednak organizm człowieka nie może traktować ich jako wystarczającego źródła tej witaminy. Witaminę B12 należy dostarczać z żywnością, produktami wzbogacanymi lub odpowiednio dobraną suplementacją.
Szczególną uwagę na jej podaż powinny zwracać osoby ograniczające lub całkowicie wykluczające produkty pochodzenia zwierzęcego.
.
Kwas foliowy, czyli witamina B9
Kwas foliowy to witamina B9. Jego nazwa pochodzi od łacińskiego słowa folium, oznaczającego liść.
Dobrymi źródłami folianów są zielone warzywa liściaste, nasiona roślin strączkowych, produkty pełnoziarniste, orzechy i pestki. Foliany powinny być regularnie dostarczane z pożywieniem, ponieważ organizm ich nie magazynuje w dużych ilościach. Przy mało urozmaiconej diecie ich podaż może być niewystarczająca, a w niektórych sytuacjach zalecana jest suplementacja.
Podobnie jak witamina B12, foliany uczestniczą w prawidłowym tworzeniu komórek krwi.
Wiedza pomaga bezpiecznie pomagać
Honorowe krwiodawstwo wymaga nie tylko chęci niesienia pomocy, lecz także odpowiedzialnego podejścia do własnego zdrowia.
Warto zapamiętać, że:
- hemoglobina jest białkiem transportującym tlen,
- czerwone krwinki powstają w szpiku kostnym,
- hemoglobina nie transportuje aminokwasów,
- symbol chemiczny żelaza to Fe,
- dieta wpływa na stężenie hemoglobiny,
- herbata utrudnia wchłanianie żelaza,
- wchłanianie żelaza utrudniają również wapń i szczawiany,
- witamina C to kwas askorbinowy,
- najwięcej witaminy C spośród produktów wymienionych w konkursie zawiera acerola,
- witamina B12 pomaga tworzyć czerwone krwinki,
- kwas foliowy jest witaminą B9,
- łacińska nazwa kwasu foliowego oznacza liść,
- przed donacją należy zjeść lekkostrawny i niskotłuszczowy posiłek,
- Honorowi Dawcy Krwi oddają krew pełną oraz składniki krwi,
- jednorazowo oddaje się 450 ml krwi pełnej,
- samo pobieranie krwi pełnej trwa około 10 minut.